Mijn werk begint nadat er iets is misgegaan. Er komt een telefoon op mijn bureau en dan is het mijn taak om te achterhalen wat ermee is gebeurd: wie contact heeft gezocht met het kind, wanneer het geld is overgemaakt en in welke app het gesprek heeft plaatsgevonden. Na meer dan twintig jaar onderzoek naar criminele activiteiten kan ik je vertellen wat het moeilijkste aspect van mijn werk is. Het is het moment waarop ik in de tijdlijn zie dat één gesprek thuis alles had kunnen veranderen.
Deze maand staat in het teken van cyberveiligheid. Het thema van de National Cybersecurity Alliance voor dit jaar is er een dat ik zelf ook zou hebben gekozen: Maak het ze niet te gemakkelijk. Niet omdat gezinnen onvoorzichtig zijn, maar omdat oplichters erop rekenen dat ze iemand kunnen bereiken voordat het gezin heeft besproken wat er moet gebeuren. Daarom wil ik gezinnen deze maand vragen om thuis in de komende periode vier gesprekken te voeren. Elk gesprek kost hooguit een avond.
#1: Spreek een codewoord af
In 2025 ontving het Internet Crime Complaint Center van de FBI 22.364 meldingen waarbij AI betrokken was. Het gemelde financiële verlies bedroeg in totaal ongeveer 893 miljoen dollar. Binnen deze categorie bevindt zich de vorm van oplichting waar ik de meeste vragen over krijg. Je wordt gebeld door iemand die precies klinkt als je (klein)kind dat in paniek is en om geld vraagt. De stem is gekloond op basis van enkele seconden geluidsmateriaal, vaak afkomstig uit een openbare video op sociale media. Gezinnen meldden vorig jaar voor meer dan 5 miljoen dollar aan verliezen door deze noodsituatiezwendel. De FBI merkt op dat deze tactiek zich verder verspreidt dan de klassieke variant waarbij oplichters zich voordoen als een kleinkind: inmiddels doen ze zich ook voor als andere familieleden en vrienden. De bescherming kost niets. Kies samen een woord dat iedereen in het gezin persoonlijk afspreekt. Iedereen die belt en om geld, cadeaubonnen of borgtochtgeld vraagt, moet naar dat woord worden gevraagd. Geen woord? Dan geen geld. Maak vervolgens van een tweede gewoonte een automatisme: hang op en bel de persoon terug op het telefoonnummer dat je al hebt. Deze vormen van oplichting draaien om paniek en haast. Door zelf terug te bellen, neem je beide weg.
#2: Spreek deze zin hardop uit
Het National Center for Missing & Exploited Children ontving in 2025 zo’n 135 meldingen per dag over seksuele afpersing van minderjarigen waarbij geld wordt geëist. Dat is 37% meer dan het jaar ervoor. Het patroon is steeds hetzelfde: iemand doet zich voor als een leeftijdgenoot en haalt een tiener, meestal een jongen, over om een afbeelding te delen. Vervolgens eist die persoon onmiddellijk geld om de afbeelding privé te houden. Generatieve AI heeft bovendien de laatste drempel weggenomen die voorheen bestond. NCMEC heeft gevallen waarin een kind weigert een afbeelding te sturen, waarna de dader er zelf een vervalst en het kind daar alsnog mee afperst. In 2024 en 2025 werden meer dan 275 geïdentificeerde slachtoffers doelwit van met AI gegenereerde beelden van seksueel misbruik. Het belangrijkste wat een ouder kan doen om een kind te beschermen, is deze zin hardop uitspreken voordat er iets gebeurt: 'Je komt nooit in de problemen omdat je het me vertelt.' Kinderen zwijgen omdat ze straf verwachten. En juist dat stilzwijgen maakt deze vorm van criminaliteit mogelijk. Als een afbeelding al online staat, helpt de gratis dienst Take It Down (van NCMEC) minderjarigen om expliciete afbeeldingen te laten verwijderen. Meld het account via de CyberTipline. Betaal niet. Betalen maakt zelden een einde aan de chantage.
#3: Vraag hoe, niet óf
Uit een landelijk onderzoek van Common Sense Media onder 1.060 tieners bleek dat 72% een AI-metgezel heeft gebruikt en dat ongeveer de helft er regelmatig gebruik van maakt. Van de tieners die er een hebben gebruikt, heeft een derde voor AI gekozen in plaats van voor een mens om een serieus gesprek te voeren. Bijna 25% heeft persoonlijke informatie met zo'n AI gedeeld, waaronder echte namen en locaties. Ik wil hiermee niet beweren dat chatten met AI slecht of gevaarlijk is. Maar een AI-metgezel is een product dat door een bedrijf is ontwikkeld en zo is geoptimaliseerd dat je kind blijft praten. Sla daarom het verhoor met alleen ja-neevragen over en stel tijdens het eten betere vragen: Welke gebruik je? Waar praat je over? Heeft zo’n AI ooit iets gezegd waardoor je je ongemakkelijk voelde? Een derde van de tieners die aan hetzelfde onderzoek deelnamen, antwoordde bevestigend op die laatste vraag. Je kind heeft waarschijnlijk wel een antwoord. Het doel is ervoor te zorgen dat jij degene bent bij wie het kind daarmee terechtkan.
#4: Organiseer een gezinsavond
Reserveer dertig minuten en leg alle apparaten van het gezin op tafel.
- Schakel automatische updates in
- Bewaar de wachtwoorden van het gezin in een wachtwoordmanager
- Schakel meervoudige verificatie in voor e-mail, bankzaken en de accounts die belangrijk zijn
- Stel de accounts van de kinderen in op privé en controleer meteen ook je eigen accounts
Openbare video's van je gezin vormen immers het ruwe materiaal waarmee de stem uit week één kan worden gekloond. Niets hiervan is spectaculair. En dat is precies de bedoeling. Gezinnen die ik in mijn werk nooit heb ontmoet, hoefden niets bijzonders te doen. Ze hadden het erover voordat de telefoon overging. Bezoek de Family Cyber Safety Hub voor meer informatie en hulpmiddelen om je gezin online beter te beschermen… Stay safe!