Fine art printing tilt digitale fotografie naar een hoger niveau. In dit artikel ontdek je wat fine art printing zo bijzonder maakt, welke papiersoorten en inkten worden gebruikt, en waarom deze hoogwaardige afdrukken geliefd zijn bij fotografen, verzamelaars en exposanten.
Fotofinishingbedrijven bieden interessante opties voor het printen van foto’s. Een van de opties is de zogenaamde fine art printing, een mooi ambacht binnen de digitale wereld. Waar eerst alleen de grote of gespecialiseerde printservices dit konden leveren, zie je nu ook steeds meer kleinere, enthousiaste bedrijven die dit aanbieden. Dat is een mooie ontwikkeling. De naam fine art printing doet al vermoeden dat het gaat om een hoogwaardige en verfijnde manier om digitale foto’s af te drukken, waarbij het uiterste aan kwaliteit kan worden behaald: prachtig voor vergrotingen die een plaats aan de muur verdienen, thuis of op een expositie. Er zijn ook fotografen die er de voorkeur aan geven om zelf de foto’s op fine art-papier af te drukken.
Wat is fine art printing?
Fine art printing berust op het gebruik van speciaal daarvoor geproduceerd papier. Fine art-papier is van de hoogste kwaliteit, gemaakt van alfacellulose (de zuiverste vorm van cellulose), cotton rag (katoenvezels) of een mengsel van die twee. Ook papier op basis van bamboe- of rijstvezels komt voor. Deze materialen blinken uit doordat ongewenste stoffen zoals zuren zijn verwijderd. Het zijn vooral die zuren die na verloop van tijd het papier laten vergelen en versneld verouderen. Met andere woorden: een fine art print gaat, mits daarbij inkten van hoge kwaliteit zijn gebruikt (bij voorkeur gepigmenteerde inkt, die in speciaal daarvoor bedoelde fotoprinters wordt toegepast) zeer lang mee en is weinig gevoelig voor omgevingsinvloeden, zoals gassen, dampen, invallend zonlicht, verschillen in temperatuur en vochtgehalte. Het gebruik van zulke materialen is belangrijk, maar het komt uiteraard pas goed tot zijn recht als het wordt ingezet voor zeer goede foto’s die zo’n duurdere print (want duurder is het wel, ook als je zelf print) rechtvaardigt.
(Tekst gaat verder na afbeelding)
Zo’n foto, met subtiele tinten en veel textuur, rechtvaardigt een fine art print
Papiersoorten
Fine art-papier is verkrijgbaar in gladde (niet te verwarren met glanzend/glossy) of gestructureerde varianten en is meestal mat of semi-mat. Niet iedereen is een fan van matte papieren. Veelal wordt gedacht dat mat papier minder kleurdiepte heeft, oftewel meer neigend naar pasteltinten. Bij fine art-papier gaat dit argument eigenlijk niet op. Dat komt enerzijds door een uitgekiende toplaag en anderzijds door de hoge inktopname van het papier, waardoor zeer diepe zwarting en mooie diepe kleuren worden bereikt. En dan is er juist géén sprake van pasteltinten. Sterker nog, de print kan zeer krachtig overkomen. De zwarting wordt aangeduid met Dmax (kort voor Maximum Density). Dat is de diepte (of anders gezegd: de maximale donkerte) die op een papier kan worden bereikt. Een hogere Dmax zorgt aldus voor diepere tinten. Behalve de diepe tinten die gehaald kunnen worden, blinkt fine art-papier ook uit door de prachtige nuances bij tussentinten. De rijkdom aan tinten – een rijke toonschaal – is groot. Een zeer goede doortekening, ook in hele lichte delen van de foto, is haalbaar. Het is een genot om naar te kijken.
(Tekst gaat verder na afbeelding)
Zie het verschil tussen glanzend, pearl en mat
Indien ook een zeker diepte-effect gewenst is (geen diepte qua tint, maar diepte qua oppervlak), is het de moeite waard om een papier met een gestructureerd oppervlak te overwegen. Er zijn verschillende ‘ruwheden’ verkrijgbaar, met veelal sprekende typebenamingen die bekende merken aan hun assortiment hebben gegeven, zoals Museum Heritage of Gallery Etching. Gestructureerd papier kan een afbeelding als het ware van de pagina liften, bij zeer gedetailleerde onderwerpen. Denk hierbij aan afbladderende roest, haren bij een portretfoto of bij een reproductie van een olieverfschilderij met dikke, ruwe penseelstreken. Bij foto’s waar sprake is van zulke details, ontstaat een extra dimensie met dat mooie effect.
(Tekst gaat verder na afbeelding)
Zo’n afbeelding is uitermate geschikt voor een print op gestructureerd papier
Er is een ruime keuze aan soorten fine art-papier. Grofweg betreft het diverse varianten in de reeds gemelde oppervlaktestructuur, maar ook in de tint en het gewicht van het papier. De meeste fine art-papieren zijn ‘natuurwit’, waarbij geen of slechts beperkt optische witmakers –vaak uitgedrukt als OBA’s (Optical Brightening Agents) – zijn verwerkt. Ondanks die ‘zachtere’ basistint van het papier is het verrassend hoe fris en helder de prints toch kunnen worden. Niet in de laatste plaats komt dat door die rijke toonschaal en de diepe tonen die kunnen worden bereikt. Voor degenen die toch een wat krachtiger witte ondergrond wensen, zijn er ook fine art-papieren die iets witter zijn. De betere producenten vermelden in de gebruiksaanwijzingen of op hun website of, en zo ja hoeveel, OBA’s zijn verwerkt. Als dat niet duidelijk is en OBA’s niet wenselijk zijn, dan is het verstandig om navraag te doen bij de producent of retailer.
OBA’s hebben namelijk nogal wat nadelen:
- na verloop van tijd breken OBA’s af, waardoor het papier geler wordt en de prints kleurverschuivingen kunnen vertonen;
- OBA’s reageren op uv-licht en daardoor ziet een print er anders uit afhankelijk van het type lichtbron (daglicht, led, tl, halogeen, enz.) en de hoeveelheid uv in dat licht;
- spectrofotometers (voor het kalibreren van de printoutput) kunnen moeite hebben met OBA’s, waardoor kleurprofielen minder accuraat worden, de kleurreproductie minder voorspelbaar wordt en softproofing (het simuleren van het uiteindelijke printresultaat op een gekalibreerd beeldscherm) minder goed klopt;
- de houdbaarheid lijdt eronder.
Thuis kan het gebruik van OBA’s in fotopapier worden vastgesteld met een uv-lamp van ongeveer 365 nm (nanometer). Dat is de golflengte waarop de meeste OBA’s het sterkst oplichten. OBA’s absorberen uv-licht en reflecteren vervolgens een blauwig licht. Dus hoe blauwer het papier reflecteert, hoe meer OBA’s zijn gebruikt. Als er geen blauwe reflectie is, is het papier vrij van OBA’s. Uv-lampen zijn in zaklampformaat voor een gering bedrag te koop.
Voor welke toepassing?
Fine art-papier is bij uitstek geschikt wanneer een artistieke afwerking en duurzame archiefkwaliteit gewenst zijn, en wanneer waarde wordt gehecht aan prints die voldoen aan normen die vergelijkbaar zijn met die van gicléeprints van museumkwaliteit. Behalve voor gebruik aan de eigen muur, is dit papier bijzonder geschikt voor exposities, verkoop en prints die langdurig moeten worden gearchiveerd. Dankzij het grote toonbereik is het bovendien, en misschien wel juist, een uitstekende keuze voor zwart-witfotografie en beelden met een hoog contrast.
(Tekst gaat verder na afbeelding)
Ook zo’n monochrome impressie is zeer geschikt voor een fine art print
Nadelen?
Zijn er ook nadelen bij fine art-papier? Het kan zijn dat een matte print niet je ding is. Alhoewel dat een subjectief gegeven is, zal het voor sommigen toch een nadeel kunnen zijn. Het heeft ook te maken met het soort onderwerp: een foto van moderne architectuur met veel glas en roestvrij staal doet het wellicht beter op glossy papier. Toch is de ervaring dat zodra iemand met een aversie tegen mat een goede fine art print heeft gezien, snel overtuigd is van de kracht en vervolgens het (voor)oordeel laat varen. Een ander, wellicht belangrijker aspect is dat de oppervlakte van fine art-papier gevoelig is voor krassen. Bij resin-coated papier (de standaard voor inkjet-fotopapier voor thuisgebruik) is er sprake van een beschermende toplaag, waar de inkt deels in wordt opgenomen en dan min of meer veilig achter die toplaag zit. Een dergelijke bescherming ontbreekt bij fine art-papier. En dan het ‘nadeel’ van de hogere prijs. Zoals hiervoor gemeld, is de prijs – afhankelijk van het merk – flink hoger. Verder is, voor degenen die zelf printen, het inktverbruik (door meer absorptie van het papier) wat hoger. En ten slotte is het beter om zo’n fraaie print niet ergens los te bewaren, maar netjes en veilig te presenteren, bijvoorbeeld in een passe-partout van zuurvrije materialen – en dat heeft ook een prijs. De genoemde ‘nadelen’ zijn betrekkelijk. Presentatiekwaliteit en houdbaarheid – en dat is echt het geval – mag een zekere prijs hebben. Uiteindelijk is de output dermate fraai en pakkend, dat eerder van een voordeel gesproken kan worden. Als je eenmaal een print op dergelijk fraai papier onder ogen hebt gehad, dan smaakt het naar meer.
Zorgvuldig behandelen
Hiervoor is gemeld dat met fine art prints voorzichtig moet worden omgesprongen. Het is verstandig om een witte rand om de afdruk te laten, zodat de kans kleiner is dat het oppervlak wordt aangeraakt. Vanwege de gevoeligheid voor krassen is monteren in een passe-partout aan te raden. Immers, dergelijke chique prints zijn meestal al bedoeld voor presentatiedoeleinden. Voor het opbergen van losse prints zijn speciaal daarvoor geschikte dozen van zuurvrij materiaal in de handel. Verder is het aan te raden om beschermend dun zuurvrij papier tussen de prints te leggen (verkrijgbaar in de handel van kunstenaarsbenodigdheden). Als een fine art print wordt gemonteerd in een passe-partout, dan is het gebruik van zuurvrije materialen aan te raden. Dat geldt voor karton, lijm en tape. Laat presentatiematerialen niet de zwakste schakel zijn voor zo’n fraaie print op duurzaam papier. En laat een fine art print zeker een dag drogen (veel producenten raden 12 tot 24 uur aan); juist zulk papier met hoge inktabsorptie moet goed drogen en uitdampen. Als het uiterste aan (lange) houdbaarheid wordt nagestreefd, dan kunnen speciale vernissen worden overwogen, die over de foto worden aangebracht. Behalve de fors toegenomen duurzaamheid kan dat zelfs nog enige verdieping van de tinten opleveren.
(Tekst gaat verder na afbeelding)
![]() |
![]() |
Het behandelen van een fine art print, met speciale vernis die niet vergeelt
De printer
Als je zelf fine art prints wilt maken, controleer dan vooraf goed of de printer en het type inkt daarvoor geschikt zijn. De meeste betere producenten van papieren en printers vermelden hierover informatie op hun website of in de gebruiksaanwijzing. Let vooral ook op de doorvoer van dikke papieren, bijvoorbeeld 300 grams papier. Niet elke printer kan dat aan. Veel van de betere fotoprinters hebben een speciale toevoerlade (vaak via de achterzijde) voor dikke papieren. All-in-one bureauprinters kunnen dat vaak niet aan. Qua inkt is zo’n printer – die met dye-inkt (ook wel kleurstofinkt genoemd) werkt – sowieso wat minder geschikt voor duurzame fine art prints. Indien een fotoprinter niet aan de orde is (omdat er weinig wordt geprint, of vanwege de aanschafprijs), kan altijd een beroep worden gedaan op de vele fine art printservices. Die leveren in de regel een mooie kwaliteit. Indien zelf wordt geprint, is het te overwegen om naar het assortiment te kijken van de betere merken van fotopapieren. Interessant zijn de proefpakketjes papier van diverse series (waaronder ook fine art-papieren), waarmee je een eerste indruk kunt krijgen. Dat is zeker de moeite waard. Sommige producenten en retailers hebben soms ook – per merk – een ‘waaier’ van alle beschikbare papiervarianten. Ten slotte hebben sommige producenten en retailers een YouTube-kanaal, waarop voorlichtingsfilmpjes en tutorials over fine art printing zijn geplaatst. Interessant en leerzaam. Een mooi voorbeeld is het YouTube-kanaal van de (Engelse) leverancier Permajet
(Tekst gaat verder na afbeelding)
Het grote aanbod van Permajet. Papier voor alle soorten foto’s
Tot zover deze beschouwing over fine art printing. De kwaliteit van een fine art print kan in dit artikel helemaal niet als zodanig worden getoond, daarvoor kan het beste een print in de hand worden bekeken en gevoeld. Toch hoop ik dat deze uitleg enig inzicht geeft en aanspoort om er zelf mee aan de slag te gaan. Een sieraad aan de muur van je eigen fotowerk is voor veel fotografen het mooiste resultaat!
Meer weten?
Er zijn fotografietijdschriften en -websites die aandacht besteden aan fine art printing, zoals de Duitse website Photocampus Verder zijn er goede boeken over te verkrijgen (meestal Engelstalig), zoals Fine Art Inkjet Printing: The Craft and Art of the Fine Digital Print van auteur Jim Nickelson.

